ผศ.ดร. นิษฐา หรุ่นเกษม อาจารย์สาขาวิชานิเทศศาสตร์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร ให้ความเห็นในการอภิปรายหัวข้อ “อบายมุขในสื่อ: แอลกอฮอล์ การพนัน และการชิงโชค” ซึ่งเป็นงานวิจัยของโครงการ Media Monitor ในงานสัมมนาวิชาการ “หนึ่งทศวรรษ มีเดียมอนิเตอร์: บทเรียน ประสบการณ์ ชุดความรู้” เมื่อวันที่ 29 มิ.ย. ที่ผ่านมา

ผศ.ดร. นิษฐา หรุ่นเกษม อาจารย์สาขาวิชานิเทศศาสตร์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร

ผศ.ดร. นิษฐา หรุ่นเกษม อาจารย์สาขาวิชานิเทศศาสตร์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร

ผลการศึกษาของ Media Monitor ในหัวข้อดังกล่าว ทำให้ทราบว่าในยุคปัจจุบัน สื่อมวลชนกำลังถูกครอบงำโดยกลุ่มทุน อบายมุข (แอลกอฮอล์ ฟุตบอล การพนัน) ด้วยการโน้มน้าวให้ผู้บริโภคมีทัศนคติที่ดีต่ออบายมุข ผ่านการแทรกซึมในสื่อต่างๆ อาทิ ปัจจุบันมีกลุ่มคนที่เลือกไปเชียร์ฟุตบอลนอกบ้าน พร้อมสั่งเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่เป็นสปอนเซอร์ของทีมนั้นๆ มาดื่มกิน เพราะเชื่อว่าการกระทำเหล่านี้เป็นเรื่องของการสร้างมิตรภาพและพักผ่อนหย่อนใจ ตามโฆษณาชวนเชื่อ หรือการโน้มน้าวผ่านสื่อที่เห็นอยู่บ่อยๆ จนเกิดความเคยชิน ซึ่งเป็นวัฒนธรรมการบริโภคที่ผิด

จากการศึกษาวิจัย พบว่า อุตสาหกรรมสื่อได้กลายเป็นส่วนที่ช่วยเอื้อประโยชน์ให้กับกลุ่มธุรกิจแอลกอฮอล์ และ การพนัน โดยไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ เนื่องจากสื่อมีความจำเป็นต้องนำเสนอโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่สามารถออกอากาศได้อย่างถูกต้องตามกฏหมายในช่องทางเผยแพร่ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นหนังสือพิมพ์ เว็บไซต์ หรือบนเสื้อของนักกีฬา กระทั่งปัจจุบันเกิดการหลอมรวมของธุรกิจอุตสาหกรรม “แอลกอฮอล์ ฟุตบอล การพนัน และการชิงโชค” เข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน ตัวอย่างเช่น เจ้าของธุรกิจแอลกอฮอล์ เป็นสปอนเซอร์ให้สโมสรทีมฟุตบอล, รายการโทรทัศน์เรียกกระแสโดยการให้ผู้ชมทายผลการแข่งขันเพื่อเป็นการชิงโชค นอกจากนี้ เนื้อหาในการนำเสนอข่าวกีฬาฟุตบอล ประเภทสถิติการแข่งขัน กลายเป็นข้อมูลชั้นดีให้แก่นักพนัน

กลไกในการผลิต หรือ สร้างวัฒนธรรมการบริโภค “อบายมุข” ในสื่อ คือ Production >> Distribution >> Consumption

Production คือ กลุ่มทุน (แอลกอฮอล์ ฟุตบอล การพนัน) ที่เข้ามามีบทบาทในฐานะเจ้าของสื่อ ควบคุมเงื่อนไขและกำหนดรูปแบบการนำเสนอเนื้อหาที่เอื้อกับธุรกิจตนเอง หรืออาจเป็นรูปแบบของทุนอุปถัมภ์ (สปอนเซอร์) ทำให้สื่อต้องนำเสนอข่าวเพื่อสนันสนุนธุรกิจนั้นๆ

Distribution คือ การกระจายของสื่ออบายมุขในวงกว้าง และรวดเร็ว โดยการสร้างภาพให้สินค้าประเภท “แอลกอฮอล์ ฟุตบอล การพนัน” เป็นสิ่งที่ดี มีความหมายในเชิงบวก เป็นการเสริมสร้างมิตรภาพ และพักผ่อนหย่อนใจ เช่น นำเสนอข่าวฟุตบอลเป็นเพียงการรายงานข่าว, การพนันเป็นเกมกีฬาเพื่อการผ่อนคลายและหารายได้, แอลกอฮอล์เป็นเรื่องของการดื่มและมิตรภาพ ทำให้บทบาทและหน้าที่ของสื่อ(เพื่อ)มวลชนถูกลดทอน และแฝงเร้นการเป็น “สื่อธุรกิจ”

Consumption  คือ เมื่อผู้บริโภคมองว่า อบายมุข ที่นำเสนอผ่านสื่อต่างๆ เป็นเรื่องที่ดี วัฒนธรรมการดื่มเหล้าระหว่างการเชียร์ฟุตบอล กลายเป็นรูปแบบหนึ่งของการพักผ่อนหย่อนใจ อบายมุขจึงกลายเป็นเรื่องที่ถูกที่ควร ขณะเดียวกันด้วยเทคโนโลยีทำให้ผู้บริโภคหาซื้อสินค้า (แอลกอฮอล์ ฟุตบอล การพนัน) ได้ง่าย จากการนำเสนอผ่านสื่อออนไลน์ ทั้งเว็บไซต์บริการพนันทายผลฟุตบอล การสั่งซื้อเหล้าผ่านทางเฟซบุ๊ก ไอจี เหล่านี้ล้วนเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดนักดื่ม และนักพนันหน้าใหม่

ผศ.ดร. นิษฐา กล่าวทิ้งท้ายว่า สื่อมวลชน และคนในสังคม ต้องตอบคำถามให้ได้ว่าเราปล่อยให้เกิดวัฒธรรมการบริโภคแบบนี้ขึ้นมาได้อย่างไร ทำไมจึงปล่อยให้เรื่องของ อบายมุข ทั้ง “แอลกอฮอล์ การพนัน และการชิงโชค” เข้ามามีบทบาทในสื่อต่างๆ ซึ่งสามารถเข้าถึงผู้บริโภคได้ทุกที่ ทุกเวลา กระทั่งถูกมองว่า อบายมุขเหล่านั้น กลายเป็นการพักผ่อนหย่อนใจ เสริมสร้างมิตรภาพไปได้

นอกจากนี้ กลุ่มทุน อบายมุข ยังแทรกซึมหล่อหลอมไปกับการนำเสนอกีฬาประเภทอื่นๆ ผ่านช่องทางสื่อต่างๆ เพื่อกลืนความหมายในเชิงบวกของสินค้านั้นๆ ไปยังผู้บริโภค ซึ่งเป็นเรื่องที่เราควรจับตา และหาแนวทางสกัดกั้น ก่อนที่ผู้บริโภคจะเห็นเป็นวัฒนธรรมที่ถูกต้อง และเป็นเรื่องที่ควรกระทำ